Yeni datalar, yüksek tansiyonun uygun halde tedavi edilmesinin, bunama yahut bunama olmaksızın bilişsel bozulma riskini kıymetli ölçüde azaltabileceğini gösteriyor. Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Kaynak Selekler, bu mevzuyu araştırmalar eşliğinde şöyle açıkladı:
Hipertansiyon nedir?
Kan basıncımız iki sayı olarak söz edilir.
– Birincisi, kalbin kanı pompalamak için kasılmasıyla oluşan kan basıncını temsil eder. Bu, sistolik basınçtır yani büyük tansiyondur.
– İkincisi, kalbin atışlar ortasında dinlendiği zamanki kan basıncının ölçümüdür. Buna diyastolik basınç yani küçük tansiyon denir.
– Olağan kan basıncı kıymeti yaklaşık 120/80 mmHg’dir.
Hipertansiyon öbür ismiyle yüksek tansiyon, kan basıncınızın daima olarak 140/90 mmHg’nin üzerinde olması durumunda teşhis edilir. Dünya çapında kalp krizi ve inmenin değerli bir nedeni olan önemli bir durumdur.
İŞTE SEBEPLERİ
Hastaların % 90-95’inde yüksek tansiyona neden olabilecek altta yatan öteki bir hastalık yoktur. Bunlara birincil ya da nedeni bilinmeyen hipertansiyon denir. Geri kalan % 5-10 hastada yüksek tansiyon bir nedene ya da hastalığa bağlı olarak ortaya çıkmıştır. Buna da ikincil hipertansiyon ismi verilir. En sık rastlanan ikincil hipertansiyon nedenleri şunlardır:
– Böbrek hastalıkları
– Böbrek üstü (adrenal) bezlerinin hastalıkları
– Böbrek damarlarının daralması
– Doğuştan büyük atardamarın (aortun) bir kısmının dar olması
– Tiroid bezinin fazla yahut az çalışması
Beyinde yol açtığı hasarlar
Yüksek tansiyon vakitle atardamarlarda tansiyona neden olur ve bu da atardamar duvarlarının kalınlaşmasına ve sertleşmesine yol açar. Buna arterioskleroz denir. Kanda bulunan yağlar da atardamarların daralmasına katkıda bulunur. Atardamarların daralması beyinde de meydana gelebilir.
Bu, beyin hücrelerine daha az besin ve oksijen ulaşması manasına gelir ve bu da hücrelerin hakikat formda fonksiyon görmesini mahzurlar. Yüksek tansiyon birebir vakitte inme için en güçlü risk faktörüdür.
İnme, beynin bir kısmına kan akışının kesilmesi yahut bir kan damarının patlaması ve beyinde kanamaya neden olması durumunda meydana gelir. Her iki inme çeşidi de beyin hücresi vefatına yol açarak vasküler demansa neden olabilir.
Böyle tedbir alın
Dolayısıyla bilinmeyen bir tehdit olan yüksek tansiyona karşı kesinlikle tedbir alın. Belirti vermediği için birçok insan yüksek tansiyon hastası olduğunun farkında değil. Hipertansiyon genetik yatkınlığın görüldüğü bir hastalık. Yaşla bir arada de kan basıncı yüksekliği artıyor. Kilo da en değerli risk faktörleri ortasında. Yüksek tuz tüketimi, gerilimli hayat, faal yahut pasif olarak sigara üzere tütün eserlerine maruz kalmak da hipertansiyona yol açıyor. Akdeniz diyetiyle beslenmek, sistemli antrenman yapmak, sigara, alkol ve tuz tüketimini azaltmak gerekiyor. Tertipli tansiyon ölçümü de hastalığın erken teşhis edilmesini ve denetim altına alınmasını sağlıyor.
Örnek araştırma
Çin Kırsal Hipertansiyon Denetim Projesi Faz-3’te (CRHCP-3), araştırmacılar, denetimsiz hipertansiyonu olan 40 yaş ve üzeri 33 bin 995 yetişkin ortasında demans riskini azaltmada ağır kan basıncı tedavisinin aktifliğini kıymetlendirdi. Bu araştırma, Çin’de üç eyaletteki 326 köyde yürütüldü. Tedavi edilmemiş hipertansiyonu olan Çinli yetişkinler üzerinde yapılan geniş çaplı bu çalışmada, ilaç ve hayat biçimi değişiklikleriyle ağır kan basıncı idaresinin 4 yıl boyunca demans riskini %15, demans olmaksızın bilişsel bozukluğu ise %16 oranında
azalttığı ortaya çıktı.
Somut bir sonuç daha
Yüksek tansiyon-demans ilgisinde ilgi alımlı bir bulgu da Johns Hopkins Üniversitesi’nin daha evvel toplanan datalar üzerinde yaptığı bir tahlilden elde edildi. Tansiyon ilacı kullanan bireylerin, kullanmayanlara nazaran ‘alzheimer’a yakalanma mümkünlüğünün yarı yarıya daha düşük olduğu tespit edildi. Araştırmacılar, yüksek tansiyonu (hipertansiyon ) olan yaşlı şahısların omurilik sıvılarında alzheimer biyobelirteçlerine sahip olma ihtimalinin daha yüksek olduğunu gösterdi. Öteki bir çalışma ise, sekiz yıllık bir devirde kan basıncındaki dalgalanmanın, bunama riskini artırdığını da ortaya koydu. Johns Hopkins’teki Hafıza ve Alzheimer Tedavi Merkezi yetkilileri ‘’Alzheimer hastalığınız yoksa ve tansiyon ilacı kullanıyorsanız, bunama geliştirme olasılığınız biraz daha düşüktür. Şayet ‘alzheimer’dan kaynaklanan bunamanız varsa ve tansiyon ilacı kullanıyorsanız, hastalığınızın ilerleme mümkünlüğü azalır’’ diyor.
ETKİLİ BİR MÜDAHALE
Çinli araştırmacılar “Çalışmada hipertansiyonlu hastalarda demans riskini azaltmada yüksek tansiyon tedavisinin aktifliğine dair güçlü ispatlar sağladık ve bu kanıtlanmış müdahale, demansın global yükünü azaltmak için yaygın olarak benimsenmelidir” diyor. Oxford Üniversitesi, İngiltere’de Nöroloji Profesörü Masud Husain “Bu, çok büyük bir örnekleme ve sağlam bir tesire sahip çığır açıcı bir çalışmadır. Yalnızca kalbi değil birebir vakitte beyni de korumak için yüksek tansiyonu tedavi etmek için bir ikaz niteliğindedir” dedi.
Kaynak: Sözcü
