Üreme ve Uzun Hayat Ortasındaki Güç İstikrarı Araştırmanın temelinde, yaşlanmaya dair esaslı bir evrimsel teori yatıyor: Bedenin kısıtlı gücü, üreme ile DNA tamiri ve büyüme ortasında paylaştırılıyor.
Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü’nden Fernando Colchero, üreme yatırımını azaltmanın, hayati gücün uzun ömürlülüğe yönlendirilmesine imkan tanıdığını belirtiyor. Teoriye nazaran, bir hayvan üreme hormonlarından yahut organlarından mahrum kaldığında, olağanda yavrulara, hamileliğe ve emzirmeye harcayacağı devasa enerjiyi kendi sıhhatini korumak ve uygunlaşmak için kullanabiliyor.
BABUNLARDA ÇARPICI SONUÇLAR
Bu tesirin seviyesi, cinsin cinsiyetine, ortamına ve uygulanan tekniğe nazaran değişiklik gösteriyor. Örneğin, hormonal doğum denetimi uygulanan dişi Habeş babunlarının (Papio hamadryas), denetim kümesine nazaran yüzde 29 daha uzun yaşadığı tespit edildi.
Aynı çeşidin kısırlaştırılmış erkeklerinde ise hayat mühleti yüzde 19 oranında arttı. Bu bilgiler, üremenin enerjisel maliyetinin memelilerin hayatta kalma bahtı üzerinde bazen çok önemli sonuçlar doğurabileceğini kanıtlıyor.
ERKEKLERDE KISIRLAŞTIRMA ETKİSİ
Erkek memelilerde ömür süresindeki en büyük artışın, ergenlikten evvel gerçekleştirilen cerrahi kısırlaştırmalarda görüldüğü vurgulanıyor.
Araştırmacılar, bu durumun testosteronun temel yaşlanma yolları üzerindeki tesirinin ortadan kaldırılmasından kaynaklandığını tabir ediyor. Değişik bir detay olarak; hayvanat bahçelerindeki erkeklerde cerrahi kısırlaştırma hayatta kalma oranını artırırken, vasektomi usulünün birebir etkiyi yaratmadığı görüldü.
Bu da androjen düzeylerindeki düşüşün, riskli yahut saldırgan davranışları azaltarak ömrü uzattığına işaret ediyor.
DİŞİLERDE MENOPOZ ETKİSİ
Dişilerde ise kısırlaştırma yaşının erkeklerdeki kadar belirleyici olmadığı, lakin hamilelik ve emzirme üzere fizyolojik maliyetlerin ortadan kalkmasının bağışıklık savunmasını güçlendirdiği belirtiliyor.
Bu durum, menopozun evrimsel yararlarını da dayanaklar nitelikte. Ömürlerinin son periyodunda üreme yatırımını azaltan balinalar üzere cinslerin şaşırtan derecede uzun yaşadığı hatırlatılıyor.
Ancak uzmanlar, uzun yaşamanın her vakit daha sağlıklı yıllar manasına gelmediğini; örneğin kısırlaştırılan dişi kemirgenlerin daha uzun yaşamalarına karşın ilerleyen yaşlarda daha kırılgan bir sıhhat tablosu sergileyebildiklerini (sağlık-hayatta kalma paradoksu) not düşüyor.
İNSANLARDAKİ DURUM
Bulguların insanlara aktarılması ise hayli karmaşık bir tablo sunuyor. Tarihî kayıtlar kısırlaştırılmış erkeklerin ortalama yüzde 18 daha uzun yaşadığını öne sürse de, çağdaş bilgiler bayanlarda farklı bir tarafa işaret ediyor.
Rahim yahut yumurtalıkları alınan bayanlarda, hayatta kalma oranında yüzde bir üzere çok küçük bir azalma gözlemlendi. Araştırmacılar, üremenin tabiatı gereği maliyetli bir süreç olduğunu lakin insanların sıhhat hizmetleri, beslenme ve toplumsal dayanak sayesinde bu biyolojik maliyetleri tamponlayabildiğini vurguluyor.
Kaynak: Sözcü
