SÖZCÜ TV Genel Yayın Yönetmeni İpek Özbey, uzmanlık alanı biyokimya olan Dr. Ayşegül Çoruhlu ile sağlıklı uzun hayatın sırlarını (longevity) konuşmaya devam ediyor…
Dr. Ayşegül Çoruhlu, bu sefer “moleküler yaşlanmayı” anlattı. Bir de vitaminlerin ve antrenmanın longevity ile alakasına değindi. İşte açıklamaları:
Yaşlanma işini çözme olasılığımız çok yüksek
Bazı beşerler “Uzun yaşasam ne olacak? Ben sağlıklı olayım, uzunluğu değerli değil” diyor. Ben bu noktada şunu söylemek istiyorum: Burada maksat esasen senin yaşayacağın ömrü, evet bir ölçü uzatmaya (bilimin el verdiğince) gayret göstereceğiz lakin zati asıl husus, yaşadığın hayatın sağlıklı kısmını uzatmak…
Biz buna “health span” (sağlıklı hayat süresi) diyoruz.
‘Sağlıklı olma’ vurgusu
Eğer longevity ya da uzun sağlıklı ömür diyorsak, sağlıklı kısmını bilhassa vurguluyoruz.
Moleküler yaşlanmaya gelince; hani seveni var sevmeyeni var ancak sonuçta Elon Musk’ın da bu türlü bir durumu var ya; bizim dünyada değil fakat kendince bir projeksiyon yapıyor gelecekle ilgili…
Benim bildiğim daha yeni, bu yaşlanma işini çözme olasılığımız çok yüksek…
Hücresel değil artık moleküler sıhhati konuşabiliriz
Çünkü bunun sebebi bulununca onu “hack”leyecek biyolojik, biyoteknolojik metotlar mümkün. Bütün bilim insanları nın aslında bu türlü bir kaygısı vardı. Bunun ismi “Geroscience” (Yaşlılık Bilimi) idi fakat şu anda yaşlılık bilimi yaşlanmışlarla ilgilenirken, o bu tarafa geldi, ismi Longevity oldu. Gençlerle de ilgileniyor ki oraya gitmesin! Ve bunun moleküler seviyede; hücre, hücre içi, hatta hücre içindeki atom altı parçacıklar üzerinden bile manipüle edilebilirliği var ve bunlar artık bilimin bir modülü. O yüzden hücresel değil, moleküler sıhhati bile konuşabiliriz…
Örnek; güneş ışığının benim cildime vurması aslında moleküler seviyede bedenimdeki bir molekülün fizikî hareketini değiştirdiği için bana vitamin D yolunu açıyor. Aslında bir biyoloji, molekül üstünden neredeyse ışıktan gelerek, kimya bile değil, fotonlar üstünden bende bir şey yapıyor. İşte bu kadar tatlı, nazik detaylar var…
Yol haritanız
‘’Ben sağlıklı ve uzun yaşamak için hangi molekülden başlayayım’’ diyorsanız… NAD’lar, NR’lar bir sürü şey var… Evvel vitamin D’den başlayın!
Onu ölçtürmek sıhhat ocağında bile kolay. 50’nin altıysa günde işte 5 bin üniteye kadar alabilirsiniz.
Ham maddeyi biz veriyoruz
Eğer bir vitamin D dayanağı alıyorsanız, bunun hepsi aslında yepyeni vitamin D değildir, onun öncülüdür. Yani aslında bedende çalışan, böbrekten çıkmış moleküldür. Yani ham maddeyi biz veriyoruz. Artık ham unsur olarak güneşten, besinden yahut dayanaklardan geldi; onun karaciğer ve böbrek yolu var.
Çok kıymetli bir molekül
Vitamin D konusunu Covid’den beri öğrendik lakin gereğince değil. Neden öğrenmedik? İşte biraz immünitede (bağışıklık), biraz osteoporozda (kemik erimesi) kaldık . O kadar çok resmi değiştiren bir molekül ki bu…
‘’Ben Longevity yapmak istiyorum” diyenin şöyle demesi lâzım: Bu işin % 70’i sizin yaptıklarınız, bir şey almak, ağzından yahut bir teste bakmak isterseniz de bu işin neredeyse % 40’ını vitamin D oluşturuyor. Zira çalışmalarda “all-cause mortality” (herhangi bir sebepten ölme ihtimali) oranını % 40 ileri geri değiştirebilecek bir molekülden bahsediyoruz.
Her taşın altından çıkıyor
D vitamininin kemikte, bağışıklıkta ehemmiyeti biliniyor… Fakat bu işler artık moleküler seviyede ölçüldüğü için, vitamin D’nin bedendeki yolağını takip edebiliyorsunuz. Böbrekte yalnızca kalsiyum, kemik değil; bir bakıyorsun bütün hücrelerin çekirdeğinde vitamin D’yi bekleyen “Vitamin D Reseptörleri” var! Onlar bağlanırsa ne oluyor? Epigenetik olarak beden büsbütün değişiyor; düzgüne de, berbata de gidebiliyor, inflamasyonu (iltihabı) azaltabiliyor da… Ölçüsüne bağlı olarak her taşın altından çıktıkları için molekülerden başladık, benim okuduğum mevzuya geldik. Oradan da Longevity dünyasının ve vitamin D dünyasının küçük bir eksiğini tamamlamak üzereyiz
Güneş yetmez karaciğer ve böbreklerin âlâ olması lâzım
Vitamin D’nin farklı sebeplerden herkeste birebir yapılamaması var. Diyelim ki herkesin genetik kapasitesi birebir, sorun yok. Ancak aslında gündüz güneşe az çıkıyoruz. Yaz devrinde biraz alabiliyorsak bile kışın içerideyiz. Örneğin daha sıcak ülkelerde güneş çok var fakat onların da vitamin D’si düşük; zira içeride yaşıyorlar ki yazın biz de öyleyiz; ofisteyiz vesaire…
Bir tane daha majör sorun var: Herkesin karaciğeri düzgün olmalı ki benim güneşten gelen vitamin D’nin bir karaciğer durağının uygun olması lâzım, bir böbrek durağının uygun olması lâzım. Olmazsa, o yola geçemezse ham husus daha az oluyor. Çok suplement var eczanede, çok bilgi var, o var bu var… Sağlık ocaklarında, iki ayda bir D Vitamini bakılabiliyor. Bakılacak; 50’nin altıysa onu desteklemek gerekiyor.
ORGANİK BESLENSENİZ DE KARACİĞERİNİZ YAĞLIYSA YARARI OLMAZ
Karaciğer bizim paklık filtremiz ya yiyecekler oradan geçecek üzere düşünün. Hani ‘’eledim eledim tekrar de pestisit vardır lakin zerzevat üzere uygun bir şey yiyeyim’’ diyebiliriz. Karaciğeri natürel alkol de bozar, organik yemek de lazım falan… Lakin “Karaciğer yağlanması dünyanın sorunu.” Senin karaciğerin yağlı demek; o yağ karaciğerin içinde, zati zehirden arındırma yapacak hücrelerin içinde duruyor demek. Yani paklık fabrikasında çalışacak alan azalıyor; zira içi yağla birikmiş oluyor. Demek istediğim; karaciğer yağlanması, ‘ben çok organik yiyorum’ desen de aslında senin için bir sorun. Evvel karaciğere bakmak lazım; yağlı mı değil mi diye…
Balık yemenin sağlıklı olduğunu biliyorum lakin ben balık yiyorum diye Omega-3 almamayı ben kendim yapmam. Bence vitaminler, takviyeler büyük bir mevzu olacak zira işte yiyecekler sağlıklı mı, işlenmiş mi, doğalı var mı falan filan diye dünya büyüdükçe gereksinimleri mecburen güzel olan bir eserle yerine koyma uğraşımızın sıhhatte yeri var, longevity’de elbette yeri var.
Kemiklerinizi hareketle uyarın
Hareket nereden tutsan işe yarıyor. Bir örnek vereyim; işte osteoporoz, kemik falan konuşuyoruz değil mi, Vitamin D’yi de oraya bağladık…
Yerçekiminin yani ayakları yere vurma hareketinin yarattığı üste hakikat vibrasyon (titreşim), kemikte mekanik bir ihtarla kemik üretimini artıran bir şeydir. Bunun en kolay örneği ayakkabı topuğunuzu vurunca topuğunuzun ardında bombe olur değil mi? İşte bu küçük darbelerin uyarması yla olur.Yürüyor olmak da aslında kemik sıhhatine bağlandı. Kas ve kalp sıhhatine esasen bağlanır… O yüzden en kolayı; birinci lokmadan sonra 50. dakika, biraz müzik, bir merdiven, üst kata çık alt kata in, biraz hopla zıpla, kımıldama sağlar.
AZ YEMEK İYİDİR
Gelelim NAD’lara…
Gençlik ve güç kaynağı olarak tanımlanan bu molekül, bedenimizde hücresel yenilenme için kritik bir rol oynuyor. Artık moleküler yaşlanmayı bulma dünyasının geldiği noktalardan biri bu. Mesela karaciğer organ, karaciğer hücresinin içinde de bir şey var o da hücrenin iç organeli. Bu o da değil! Bu bu türlü en küçücük kofaktör, mikro bir molekül. Bu molekülü beden gördüğünde şöyle düşünüyor “Ben iki şey yapmış olabilirim; bu çoksa… Ya açımdır ya az yemişimdir ya da çok kımıldayıp çok güç harcamışımdır.” Bunu fark ettik.
Yani ben koşunca yiyecek azaldığını o denli anlıyor yahut ben aç kalınca yiyeceğin azaldığını benim midem guruldadığı için hücre anlamıyor; bu arttığı için anlıyor! O vakit neye geliyoruz? Az yemek iyidir…
Yemek vakti da önemli
Vitamin D’ye büyük bir mana yükledik ya, ondan daha da büyük mana yükleyeceğimiz şey; çok fazla yememek. Bana nazaran akşam açlığı fakat literatür buna genel olarak “kaloriyi azalt” diyor. Açlık vakti, yani ne vakit yemediğin yediğinden mühime geliyor bu dünyada. Bedenin anladığı bu! Bunu görünce “A açım! Ya da çok kımıldadım yani gerecim yok” anlıyor.
Vücut yenileniyor
Vücut “Madem açım; benim şu anda yedekli davranmam lazım, çabucak hayatta kalma B planı… Kurallar âlâ olana kadar DNA’mı’’ diyor. Münasebetiyle NAD’ın ittirdiği birtakım işte “Sirtuin” diye yazılıyor genler var; o genler DNA’yı muhafazaya alıyorlar.
Peki DNA’nı korudun ancak materyal yok ne yapacaksın? O vakit benim bedende ne kadar çarçöp varsa; (karaciğerde, kalçada yağ mı var? Eski hücreler mi var?) ‘’Onları çabucak bir onarayım..’’
Biz onları zombi diye adlandırıyoruz- daha Türkçesi ‘’Bütün eski hücreleri şöyle bir devridaim edeyim oradan gereç çalayım bari’’ diyor. Aç kalınca, beden bunu görünce bizim açlığımızı eski hücrelerden kurtularak, bizi bir çeşit muhafazaya alarak ödüllendiriyor. Açlık ödülünün hücredeki karşılığı bu.
Kaynak: Sözcü
